'Werkloosheid en het taboe eromheen, zó ga je ermee om'

Judith Elshout

Als je werkloos bent, schaam je je daar misschien soms voor. We leven immers in een prestatiemaatschappij. Hoe ervaren mensen hun werkloosheid? En hoe behouden ze hun eigenwaarde? Socioloog Judith Elshout deed onderzoek naar zelfrespect van werklozen en deelt haar inzichten. 

 

Er rust nog steeds een taboe op werkloos zijn. Waarom is dit?

Judith: “We leven in een samenleving die ervan uitgaat dat je succes zelf in de hand hebt. Faal je? Dan is dat je eigen schuld. Jij bent zélf verantwoordelijk voor jouw plek op de maatschappelijke ladder. Werk hard, volg opleidingen en ontwikkel je talenten, dan word je beloond is de gedachte. Mensen schamen zich als ze geen werk hebben. ‘Ik heb niet mijn best gedaan’, wordt snel gedacht. Terwijl de praktijk anders in elkaar zit: de werkloosheidcijfers zijn hoog, verschillende sectoren liggen plat door de coronacrisis en flexcontracten nemen toe. Je werk verliezen kan ook gewoon pech zijn. Wat het lastig maakt, is dat veel mensen hun identiteit ontlenen aan het werk dat ze doen. Wie ben je nog als je baan wegvalt?”

 

Welke resultaten van jouw onderzoek zijn interessant voor werklozen?

“Werklozen hebben het meest last van het beeld dat zij denken dat anderen van hen hebben. Zelden hebben ze dit gecheckt. Zeg dat je werkloos bent en erken dat dit vervelend is. Dit helpt om de situatie te relativeren. De keren dat ik in de media spreek over het taboe op werkloos zijn, krijg ik veel reacties als ‘fijn dat je dit zegt!’. Het mooie is dat je zelf ook een steentje bij kunt dragen. Juist als je er zelf open over bent, kan er een gesprek ontstaan. Mensen in je omgeving zullen je beter begrijpen. Een ander inzicht is dat werk belangrijk is voor het zelfrespect van mensen. Als dit wegvalt is het belangrijk om andere dingen te zoeken die je helpen dat zelfrespect weer te vinden of op te bouwen. Denk aan het doen van tijdelijk vrijwilligerswerk of het volgen van een cursus. Als je je eigenwaarde alleen baseert op het vinden van werk, dan wordt het wel een erg zware klus.”

 

Welk advies wil je meegeven aan mensen die zich schamen omdat ze werkloos zijn?

Judith: “Je bent niet de enige die dit denkt! Haal de focus af van ‘ik moet over een maand werk hebben.’ Als het niet lukt, leidt dat vaak tot een teleurstelling. Probeer de kloof tussen waar je staat en vindt dat je moet staan, aan te passen. Hoe? Door je doelen bij te stellen. Dit helpt je om rust te vinden in de situatie zoals die is. Kijk welke tussenstappen je kunt zetten om weer werk te vinden. Denk aan het opkrikken van je Engels of het maken van een website waarin je jezelf presenteert. Vraag je adviseur werk van UWV hoe die je kan helpen om meer kans te maken op de arbeidsmarkt. Het zetten van tussenstappen, ofwel het opdelen in kleine stukjes, creëert kansen op succesmomentjes tussendoor en zorgt ervoor dat je niet het gevoel hebt tegen een berg op te kijken.”